Dữ liệu: Mỏ vàng mới của thế giới

BIG DATA HAY DỮ LIỆU LỚN ĐANG MỞ RA CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỮNG KHẢ NĂNG KHÔNG NGỜ. CÙNG HÀNG HIỆ U XEM XÉT VỀ TÀI NGUYÊN ĐANG ĐƯỢC XẾP NGANG VỚI NHỮNG TÀI NGUYÊN QUÝ HIẾM VÀ TRUYỀN THỐNG NHƯ VÀNG VÀ DẦU MỎ.

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-01

Bạn cho rằng nắm giữ thế giới hiện vẫn là những công ty tài chính và dầu mỏ từng được đề cập trong cuốn sách Chiến Tranh Tiền Tệ của Song Hongbing? 01 thập kỷ trước, tác giả của cuốn sách đã đề cao về sự giàu có của gia tộc Rothschild cũng như tầm ảnh hưởng của gia đình Rockefeller. Nhưng tin rằng bây giờ, nếu viết một cuốn sách về sự giàu có mang tính chi phối thế giới, tay viết Song Hongbing sẽ viết về Ngũ Đại Gia Tộc Mới. Đó là 05 gã khổng lồ tới từ lĩnh vực công nghệ: Alphabet (công ty mẹ của Google), Amazon, Apple, Facebook và Microsoft.

Hiện nay, đây cũng là 05 công ty niêm yết có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới. Lợi nhuận ròng của “05 đại gia tộc mới” trong thời đại số (này) chỉ tính riêng trong Quý 01 năm 2017 đã tương đương với GDP của một quốc gia đang phát triển (khoảng $25 tỷ). Hay để dễ hình dung hơn, bạn hãy nghĩ về Amazon trong vai trò một công ty nắm giữ 1/2 thị trường chi tiêu trực tuyến ở Mỹ. Trong khi đó, Google và Facebook thì đã “chia nhau” gần như toàn bộ tăng trưởng doanh thu quảng cáo số ở Mỹ năm 2016.

Xét trên một khía cạnh nào đó, những “đại gia tộc mới” có rất nhiều điểm chung với những “đại gia tộc cũ” khi 02 nguồn tài nguyên dữ liệu lớn và dầu mỏ có điểm chung là đều cần các đường ống lớn. Với dầu mỏ thì đó là các ống dẫn dầu. Còn với các công ty công nghệ? Đó là các đường ống vận chuyển không khí để làm mát những chiếc máy chủ và các đường cáp quang có nhiệm vụ vận chuyển dữ liệu thông tin. Các “nhà máy thông tin” và các nhà máy khai khoáng dầu mỏ cũng có chung một nhiệm vụ là tạo ra các nguyên liệu cơ bản cho nền kinh tế.

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-02

Không ai có thể phủ nhận vẫn có một khoảng cách giữa 02 nguồn nguyên liệu mới (dữ liệu lớn) và cũ (dầu mỏ). Tuy nhiên, khoảng cách của 02 nguồn nguyên liệu này đang ngày một rút ngắn. Cho tới nay, dầu mỏ và những năng lượng hóa thạch vẫn đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống của nhân loại khi mọi nhà máy, xe hơi, và các doanh nghiệp đều đang vận hành dựa trên tài nguyên này. Tuy nhiên, các nhà máy dữ liệu cũng đang chứng minh được vị trí của mình trong cuộc sống của nhân loại khi tạo ra nguyên liệu cho các “cỗ máy trực tuyến” vận hành. Đáng nói hơn nữa khi sự liên kết giữa thế giới thực với các công cụ, thiết bị trực tuyến ngày một chặt chẽ.

Chúng ta đang chứng kiến một hiện tượng có thể coi là hiện tượng thế kỷ khi dữ liệu giữ một vai trò tương đương với vai trò của dầu mỏ, là “động lực cho những thay đổi và phát triển.” Những luồng thông tin và dữ liệu đang không ngừng tạo ra những cơ sở hạ tầng mới, những ngành nghề và doanh nghiệp mới, những trung tâm và đô thị mới và quan trọng hơn cả là nền kinh tế mới.

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-03

Tuy nhiên, dữ liệu số khác hoàn toàn với những tài nguyên trước đây của nhân loại. Nó được phân tách, tinh luyện, đánh giá, mua và bán theo những cách rất khác. Nó đang thay đổi những nguyên tắc của thị trường và đòi hỏi những nhà quản lý những cách tiếp cận mới. Rất nhiều cuộc chiến đã nổ ra quanh việc ai sẽ sở hữu và nhận được những lợi ích từ những dữ liệu này.

Điện thoại thông minh và internet đang làm cho khối lượng thông tin và dữ liệu ngày một phình to và có giá trị hơn. IDC – một công ty nghiên cứu thị trường đã dự đoán “vũ trụ số” sẽ sớm đạt kích thước 180 zettabyte. Trong trường hợp bạn không hiểu tại sao chúng tôi dùng cụm từ “vũ trụ số”, hãy nghĩ tới tầm vóc của một zettabyte. Nếu quy đổi khối lượng dữ liệu của một 01 zettabyte ra sách, chúng ta sẽ có một trọng lượng tương đương với 10 tỷ chiếc xe tải. Và để sản xuất giấy in cho số sách này, người ta sẽ cần phải đốn hạ toàn bộ cây xanh của trái đất tới 03 lần.

Không khó để hiểu tại sao điều này đang diễn ra, tất cả những gì bạn đang làm từ chạy bộ tới xem truyền hình hay chỉ đơn giản là ngồi trên tàu điện ngầm hoặc xe bus, đều có thể tạo ra dữ liệu (hay chúng ta có thể xem là mỏ nguyên liệu thô cho các nhà máy chế biến thông tin). Từ thông tin lấy được ở chiếc đồng hồ thông minh bạn đeo, chiếc xe hơi bạn chạy (những thông tin trước đây rất ít được chú ý), các thuật toán có thể dự đoán khi nào một người muốn mua hàng, khi nào động cơ máy bay cần bảo dưỡng hoặc mức phát tán dịch bệnh của một khu vực.

Với sự phát triển này, ngay chính các đại gia công nghệ (cũ) như GE và Siemens cũng đang tìm thấy cho mình sứ mạng với vai trò các công ty dữ liệu. Chất lượng của dữ liệu cũng đang thay đổi. Nếu trước đây, dữ liệu được định nghĩa bằng những tên tuổi và thông tin mang tính cá nhân như giới tính, độ tuổi và thu nhập, hiện nay dữ liệu bao gồm cả các hành vi tiêu dùng, thói quen, sở thích và mối quan tâm của bạn với những vấn đề khác nhau. Đơn giản hơn, trong một thế giới của những liên kết không ngừng (qua mạng internet, wifi, 3G và 4G), dữ liệu về cuộc sống của bạn bị ghi chép toàn bộ. Ông Paul Sonderegger, chuyên gia dữ liệu lớn của Oracle, đồng thời là một nhà lập trình, khẳng định: “Chúng ta sản sinh ra dữ liệu qua bất kỳ điều gì chúng ta làm.”

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-04

Thông qua việc thu thập dữ liệu, các công ty có thể không ngừng cải tiến sản phẩm, thu hút thêm nhiều người dùng …và thu thập thêm nhiều thông tin hơn nữa. Tesla thu thập được càng nhiều dữ liệu, những chiếc xe tự lái của hãng càng được cải thiện. Đây chính là lý do tại sao (theo The Economist) mặc dù hãng xe này chỉ bán ra được khoảng 25.000 chiếc xe trong Quý I nhưng hiện lại có giá trị vốn hóa cao hơn GM (doanh số cùng quý của hãng này là 2,3 triệu chiếc). Không còn nghi ngờ gì nữa, các “bể dữ liệu lớn đang hoạt động như những con hào bảo vệ công ty”.

Một cách nhìn khác, hãy gọi những bể dữ liệu này là “Con mắt của Chúa” bởi hệ thống giám sát và thu thập dữ liệu của các công ty công nghệ thông tin đang bao trùm lên mọi hoạt động. Google biết chúng ta đang tìm kiếm gì, Facebook mổ xẻ việc chúng ta quan tâm tới gì, còn Amazon biết chúng ta đang mua gì. Với những ghi chép và theo dõi của mình, các công ty này hoàn toàn có thể nhìn ra khi nào một sản phẩm hoặc một dịch vụ bắt đầu thu hút được sự chú ý. (Tôi tin rằng, họ thậm chí còn có thể dự đoán điều đó). Với năng lực này, các “ông lớn” của ngành công nghệ thông tin hoàn toàn có thể đưa ra quyết định sao chép hoặc đơn giản hơn là mua lại những công ty trước khi chúng trở nên thực sự lớn mạnh để trở thành đối thủ trực tiếp. Một trong những ví dụ điển hình của trường hợp này là việc Facebook đã không ngại chi ra $19 tỷ để mua lại WhatsApp – một ứng dụng nhắn tin với quy mô chưa tới 60 nhân viên.

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-06

Trong vai trò của một tài nguyên mới, dữ liệu đang được sử dụng với rất nhiều những mục đích khác nhau. Một ví dụ cụ thể, nếu trước kia, mục đích ban đầu của Facebook và Google là sử dụng những dữ liệu mà họ thu thập được từ người dùng để đưa ra các quảng cáo mang tính hướng đích, thì nay họ nhận ra rằng, dữ liệu có thể sử dụng cho các dịch vụ mang tính kỹ thuật trí tuệ nhân tạo (AI). Những dịch vụ này (đã) bao gồm dịch trực tuyến, nhận biết thị giác và đánh giá cá nhân thông qua chữ viết tay. Tất cả các dữ liệu thu được từ những dịch vụ (chúng ta vốn luôn cho là miễn phí) này có thể được Google bán cho các công ty khác để phát triển các sản phẩm riêng.

Một điểm khác biệt giữa hai loại hình tài nguyên dữ liệu lớn và dầu mỏ hay các tài nguyên truyền thống khác là mức độ tiêu dùng. Nếu như với dầu mỏ, số lượng người sử dụng/tiêu thụ càng lớn, tài nguyên sẽ càng nhanh cạn kiệt, túng thiếu và trở nên đắt đỏ. Nhưng với dữ liệu, càng nhiều người “tiêu dùng”, dữ liệu càng được sinh ra. Dữ liệu càng sinh ra nhiều, các công ty sẽ càng phát triển. Hiểu đơn giản thì bạn càng comment, like hay càng tương tác với Facebook, mạng xã hội này sẽ càng thêm hiểu bạn và những quảng cáo mang tính hướng đích xuất hiện trên newsfeed sẽ càng chính xác. Tương tự, càng nhiều người tìm kiếm nhiều trên Google, các kết quả mà cỗ máy tìm kiếm số 01 thế giới này đưa ra càng chuẩn xác. Và cứ thế cái vòng tròn tiêu dùng thông tin và sản sinh thông tin sẽ không ngừng được tiếp diện, lặp đi và lặp lại không bao giờ ngớt.

hanghieu-du-lieu-mo-vang-moi-cua-the-gioi-05

Câu dữ liệu là vàng đang trở nên đúng hơn bao giờ hết. Thậm chí có thể nói, tương lai và sự hùng mạnh của một công ty phụ thuộc vào khối lượng dữ liệu mà công ty đó thu thập được. Uber được biết đến nhiều nhờ những dịch vụ taxi giá rẻ. Nhưng giá trị ước tính của công ty lên tới $68 tỷ không phải hoàn toàn tới từ dịch vụ này mà tới từ bể dữ liệu về dịch vụ (ở đây là các tài xế) và nhu cầu (hành khách). Tương tự với phần đông mọi người, Tesla là một công ty sản xuất xe ô tô điện. Nhưng những mẫu xe mới nhất của Tesla lại là những cỗ máy khai thác dữ liệu. Thậm chí, các dữ liệu thông tin một công ty sở hữu hoặc thu thập (được) đang được thị trường xem là một loại tài sản. Năm 2015, khi tập đoàn giải trí Caesars Entertainment nộp đơn phá sản, tài sản lớn nhất của công ty được các chuyên gia định giá tỷ đô là dữ liệu về 45 triệu khách hàng đã tham gia chương trình khách hàng thân thiết của công ty trong suốt 17 năm trở lại đây. Hay năm 2015, IBM đã chi khoảng $2 tỷ cho công ty Weather Company để sở hữu những núi dữ liệu về thời tiết cũng như hạ tầng cơ sở thu thập những thông tin này.

Dù “dữ liệu là vàng” nhưng không phải ai cũng có thể kiếm tiền từ những dữ liệu mà họ thu thập được. Những công ty muốn có thể thực sự kiếm được tiền từ tài nguyên này phải có một chiến lược đủ sáng tạo. Một ví dụ có thể kể ra ở đây là Nexar – một công ty mới khởi nghiệp của Israel. Ý tưởng của công ty là thu thập các thông tin từ các tài xế qua một ứng dụng trên smartphone để từ đó phân tích và đưa ra các cảnh báo cho các tài xế về những trở ngại hoặc chướng ngại vật trên đường. Nghe có vẻ sẽ không thể kiếm được tiền từ ứng dụng này? Thực tế Nexar đang kiếm tiền tốt, có điều các công ty bảo hiểm mới là người trả tiền cho họ.